Historie van een academiestad

Terug naar het jaar 734...

In de Middeleeuwen leek Franeker zich eerst zelfs als hoofdstad van Friesland te ontwikkelen. De oorsprong voert helemaal terug tot 734, toen in de beginperiode van Karel de Grote een zogenoemd ‘castellum’ werd gebouwd in de noordelijke Westergo. Deze nederzetting werd Franeker genoemd, waarschijnlijk naar ‘Froonacker’, wat ‘land van de heer/koning’ betekent. Het gebied werd destijds nog omspoeld door de Middelzee en Marneslenk en daarom werd geëxperimenteerd met dijkaanleg. Zo raakte het land minder verzilt en ontstond economische voorspoed door landbouw.

De invloed van ruim twee eeuwen Universiteit van Franeker (1585-1811) is onmiskenbaar groot geweest op het karakter van de stad. De aanwezigheid van wetenschappers had een enorme uitstraling en trokken mensen van heinde en verre. Daardoor deden herbergiers, kooplieden en ambachtslieden goede zaken. Een academische studie was lang niet voor iedereen weggelegd, maar het vrije denken is zeker terug te vinden in de volksaard van de Franekers.

Franeker werd tussen de elfde en zestiende eeuw het bestuurlijk centrum van noordelijk Westergo. Grootgrondbezitters bouwden in Franeker hun stinsen, waar ook ambachtslieden en handelaren zich vestigden. Begin veertiende eeuw werden de – nog steeds zichtbare – bolwerken gebouwd en al snel kreeg groeiende, levendige plaats haar stadsrechten. De komst van de universiteit liet Franeker nog verder opbloeien. In 1774 begon Eise Eisinga met de bouw van zijn Planetarium, tegenwoordig de grootste publiekstrekker van de stad. Hij werd buitengewoon hoogleraar aan de Universiteit van Franeker, waarvan de academiedeuren helaas in 1811 op last van Napoleon werden gesloten. Toch is het stempel ‘universiteitsstad’ nog lang bepalend geweest, ook voor het hedendaagse karakter.

Natuurlijk herbergt de geschiedenis veel meer dan de Universiteit van Franeker en de bouw van het Planetarium. De tijdlijn licht een serie historische momenten uit, zoals de allereerste PC op het Sjûkelân (1853), nu nog steeds het grootste kaatsfestijn van het jaar. Maar het zijn de verhalen die een geschiedenis laten leven, kijk daarom op deze website wat er bij een bezoek aan Franeker allemaal valt te ontdekken en beleven.

734

Stichting van Franeker

1350

Verbouw van de Martinikerk

1400 - 1420

Bouw van de bolwerken rond Franeker

1417

Franeker krijgt stadsrechten

1446 - 1149

Bouw Sjeardemaslot

1468

Bouw Kruisbroederklooster

1498

Hertog van Saksen krijgt de macht in Friesland en vestigt zich in Franeker

1500

Bouw Martenahuis

1515

Karel V wordt heerser over Friesland

1580

Protestantisme officieel staatsgeloof in Friesland

1585

Oprichting Franeker Universiteit, gevestigd in voormalig Kruisbroederklooster

1591

Bouw Stadhuis

1664

Johan Maurits van Nassau-Siegen zakt in Franeker door de brug

1712

Afbraak Sjeardemaslot

1714

Blikseminslag toren Martinikerk

1774

Eise Eisinga begint met bouw Planetarium

1795

Uitroepen Bataafse Republiek

1800 - 1850

Sloop watertorens en kruittorens

1811

Op last van Napoleon wordt de Franeker Universiteit gesloten

1814

Stichting Koninkrijk der Nederlanden

1851

Vestiging Geneeskundig Gesticht voor Krankzinnigen in universiteitsgebouwen

1853

Oprichting Permanente Commissie en eerste PC op Sjûkelân

1859 - 1864

Dempen verscheidene grachten

1863

Aan de spoorverbinding Leeuwarden-Harlingen komt station Franeker

1865

Bouw Rooms-Katholieke kerk

1880

Slechten bolwerken zuid en oost

1900

Afbraak vele historische panden binnenstad

1928

Bouw Groot Lankum hoofdgebouw Psychiatrisch Ziekenhuis

1940

Begin Tweede Wereldoorlog

Deel vooral jouw foto's uit Franeker met #franeker | #stervandeelfsteden | @franekerster

Wij zijn Franeker!

@franekerster op Insta