De Franeker universiteit als spiegel van Europa

Tresoar en Museum Martena zijn de bewaarders van de nalatenschap van de Franeker Universiteit. Hun bundeling van krachten heeft ervoor gezorgd dat sinds bijna tweehonderd jaar het boekenbezit van de universiteit terugkeert naar Franeker. Tresoar en Museum Martena laten in de tentoonstelling Land van Latijn zien dat Franeker de wetenschappelijke hoofdstad van Noord-Nederland was. Hier kwamen vanuit heel Europa geleerden en studenten naartoe.

Dit kenniscentrum kon alleen ontstaan door het gebruik van één gemeenschappelijke taal: het Latijn!

Van 9 juni tot en met 3 november is in Museum Martena de tentoonstelling te zien: Land van Latijn, de Franeker universiteit als spiegel van Europa. In 2018 keert de universiteitsbibliotheek sinds bijna 200 jaar terug naar Franeker! De tentoonstelling is een coproductie van Tresoar en Museum Martena.

Terug naar Franeker

In 1843 was het definitieve einde van de universiteit van Franeker. Hierdoor werd de boedel verdeeld. Daarmee vertrok de bibliotheek naar Leeuwarden. Maar na een zwervend bestaan door Leeuwarden eindigde het kostbare boekenbezit in de schatkelders van Tresoar. Vanaf 9 juni is de bibliotheek in volle glorie te zien op de plek waar hij eeuwen gestaan heeft. De tentoonstelling Land van Latijn laat zien dat Franeker de wetenschappelijke hoofdstad van Noord-Nederland was. Vanuit heel heel Europa kwamen geleerden en studenten naar Franeker. Met één gemeenschappelijke taal: het Latijn!

Kettingbibliotheek

De geschiedenis van de universiteitsbibliotheek is goed te reconstrueren. Dit kan dankzij de verschillende catalogi die in de loop der eeuwen zijn uitgegeven. Hierin staat het boekenbezit van die periode nauwkeurig beschreven. In 1601 verscheen de eerste gedrukte catalogus. Telkens als er een grote herinrichting van de bibliotheek plaatsvond kwam er een nieuwe catalogus. Hierdoor weten we dat tot ongeveer 1650 het universitaire boekenbezit werd geplaatst in een zogenaamde kettingbibliotheek. In de bibliotheek stonden lage boekenkasten met twee boekenplanken en een lessenaar. Degene die het boek wilde bestuderen, kon staand lezen. Omdat de boeken met kettingen waren bevestigd, konden ze in principe niet gestolen worden. Deze kasten heten lektrijnen en zijn te zien in de tentoonstelling.

Erasmus en Copernicus

In 1691 verscheen er een nieuwe catalogus waarin voor het eerst sprake is van wandkasten. En in 1713 is in de catalogus een gravure opgenomen waarop de bibliotheek van Franeker te zien is. De enige bekende afbeelding van de bibliotheek! Ook deze situatie wordt in de tentoonstelling nagebootst. De bibliotheek van Franeker heeft een aantal prachtige topstukken. Onder andere boeken van Erasmus, Copernicus (waar de beroemde Friese geleerde Gemma Frisius eigenhandig aantekeningen in de kantlijn heeft gemaakt) zijn te zien. Maar ook een uniek kastje met de Atlas Major van Blaeu, een cadeau van stadhouder Johan Willem Friso aan de universiteit van Franeker

Zelf aan de slag

De bezoekers van de tentoonstelling kunnen ook zelf aan de slag met het Latijn. Ze mogen een korte Latijnse tekst inspreken en weer terugluisteren. De Latijnfontein laat het Latijn horen zoals dat door tien verschillende nationaliteiten wordt uitgesproken. Op deze manier kun je horen hoe verschillend de uitspraak van het Latijn is. Iedereen neemt zijn eigen accent en interpretatie mee. Al die verschillende nationaliteiten verenigden zich op de Universiteit van Franeker. En die zullen best moeite gehad hebben met het verstaan van elkaar en de professoren. De tentoonstelling Land van Latijn ademt een historische sfeer. Met onder andere de reconstructies van de twee bibliotheken en de ouderwetse vitrinekasten. Bij binnenkomst waant de bezoeker zich terug in de oude universiteitsbibliotheek.

 

Openingstijden

Contactgegevens

(0517) 39 21 92
info@museummartena.nl
Vvv Franeker, Voorstraat 35, Franeker, Nederland
Bezoek website